LUCIA: Akciğer Kanseri Risk Faktörlerini ve Etkilerini Anlamak

Son güncelleme: 27 Ekim 2026 · Hazırlayan: Emoda Yazılım

LUCIA (Understanding Lung Cancer related risk factors and their Impact), akciğer kanserine yol açan yeni risk faktörlerini bulmak ve bu faktörlerin etkisini anlamak amacıyla yürütülen, Avrupa Birliği'nin Ufuk Avrupa (Horizon Europe) programındaki Kanser Misyonu kapsamında finanse edilen bir araştırma projesidir. Emoda Yazılım, 9 ülkeden 22 kuruluşun yer aldığı konsorsiyumda Türkiye'den tek katılımcıdır. Emoda projede hasta ve klinisyen mobil sağlık (mHealth) uygulamalarını geliştirir; ayrıca veri alma, entegrasyon ve uyumlaştırma, coğrafi referanslı hasta kohortlarının katmanlaştırılması ve görselleştirilmesi ile risk faktörlerinin yapay zeka ile modellenmesi çalışmalarına katkı sağlar.

Proje künyesi

LUCIA projesi neyi araştırıyor?

Akciğer kanseri vakalarının önemli bir bölümü yalnızca sigara kullanımıyla açıklanamıyor; düşük doz bilgisayarlı tomografi (BT) ile tarama ise hâlâ yaygın kullanılmıyor. LUCIA bu boşluğu kapatmak için yeni risk faktörlerini keşfetmeye ve anlamaya yönelik bir araç seti (toolbox) geliştiriyor. Araç seti birbiriyle bağlantılı üç alanı birlikte inceler:

• Kişisel risk faktörleri: kimyasal kirleticilere maruz kalma, davranış ve yaşam tarzı.
• Dış faktörler: kentsel çevre, ulaşım ve trafik, iklim ve sosyo-ekonomik koşullar.
• Biyolojik tepkiler: yaşlanma ile genetik, epigenetik ve metabolik değişiklikler.

Araç seti; kohort veritabanlarını, yapay zeka modellerini, giyilebilir cihazları, invaziv olmayan sensörleri ve çoklu-omik (multi-omics) analizleri bir araya getirir. Tespit edilen moleküler değişiklikler laboratuvarda ve canlı modellerde doğrulanır.

LUCIA klinik çalışması: akciğer kanseri taraması ve ara sonuçlar

LUCIA'nın bulguları, dört Avrupa bölgesinde yürütülen ileriye dönük (prospektif) bir kohort çalışmasında test ediliyor. Projenin Haziran 2025 tarihli ara raporuna göre gönüllü kaydı 4 Nisan 2025'te tamamlandı ve yaklaşık 3.000 kişilik hedefe karşılık 2.855 gönüllü çalışmaya alındı. Tüm katılımcılar başlangıç vizitini tamamladı.

Çalışmanın yürütüldüğü merkezler

• İspanya – Endülüs: Virgen Macarena Üniversite Hastanesi ve Aljarafe Sevilla Norte sağlık bölgesindeki 3 sağlık merkezi
• İspanya – Bask Bölgesi: Cruces, Basurto, San Eloy, Urduliz ve Galdakao-Usansolo hastaneleri ile yaklaşık 40 birinci basamak sağlık merkezi
• Belçika: Liège Üniversite Hastanesi (CHU de Liège)
• Letonya: Letonya Onkoloji Merkezi ve Tüberküloz ve Akciğer Hastalıkları Merkezi

Üç aşamalı tarama modeli

Gönüllüler, başlangıç vizitinde yerleşik akciğer kanseri risk tahmin modelleriyle (LCRAT – Lung Cancer Risk Assessment Tool ve Liverpool Lung Project / LLP risk modeli) ve düşük doz BT sonuçlarıyla değerlendirilerek üç aşamadan birine yönlendirilir:

1. Geniş nüfus taraması: düşük ve orta riskli katılımcılar.
2. Hassas tarama: yüksek riskli katılımcılar. Bu aşamada tüm merkezlerde düşük doz BT çekilir ve Emoda'nın uygulamasıyla okunan giyilebilir sensör bandı da teste eklenir.
3. Tanı: akciğer kanseri ya da belirsiz akciğer nodülü saptanan katılımcılar; olağan tedavi süreçleri devam ederken invaziv olmayan tarama cihazları da test edilir. Bu aşama için göğüs hastalıkları ve onkoloji polikliniklerinden yeni tanı almış hastalar da çalışmaya dahil ediliyor.

Çalışma, sigara içmeyenlerde akciğer kanserine özellikle odaklanıyor: hiç sigara içmemiş ya da az içmiş kişiler ayrı bir grup olarak inceleniyor; amaç, sigara dışındaki risk faktörlerini ortaya çıkarmak. Test edilen yeni teknolojiler: nefesteki uçucu organik bileşikleri (VOC) inceleyen nefes analizörü (elektronik burun, nefes testi), kart üstü spektrometri (spectrometry-on-card), giyilebilir sensör bandı (WBSP) ve çoklu-omik analiz.

İki yıllık takip programı

Sonuçlar, akciğer kanseri tarama programlarının hayata geçirilmesine yönelik politika önerilerine dönüştürülür.

Emoda'nın LUCIA projesindeki rolü

Emoda'nın LUCIA'daki çalışmaları dört alanda toplanır:

1. Mobil sağlık uygulamaları: hasta ve klinisyen uygulamalarının geliştirilmesi.
2. Veri alma, entegrasyon ve uyumlaştırma: farklı merkez ve cihazlardan gelen verilerin ortak platformda birlikte kullanılabilir hale getirilmesi.
3. Coğrafi referanslı hasta kohortları: katılımcıların konuma göre katmanlaştırılması ve görselleştirilmesi.
4. Yapay zeka ile risk modelleme: akciğer kanseri risk faktörlerinin yapay zeka yöntemleriyle modellenmesi.

Hasta uygulaması

Sağlığı etkileyen yaşam tarzı ve çevre verilerinin toplandığı ve saklandığı merkezi uygulamadır. Bildirim sistemi üzerinden mesaj, uyarı ve hatırlatmalar iletilir; hasta yaşam tarzı verilerini, kayıtlarını ve notlarını tek yerden düzenleyebilir. Giyilebilir cihazlardan gelen veriler de bu uygulama üzerinden kayıt altına alınır.

Klinisyen uygulaması

Hekimlerin, projede geliştirilen teknolojilerden (ör. invaziv olmayan sensörler) gelen biyobelirteç ölçümlerini hasta bazında izlemesini sağlar.

NFC ile sensör bandı ölçümü

Klinisyen uygulaması, projede geliştirilen giyilebilir sensör bandından (Wide-biomarker-spectrum Multi-Use Sensing Patch, WBSP) ölçüm almak için kullanılır. Klinisyen önce klinik merkezi ve katılımcıyı seçer; katılımcılar ad soyad yerine benzersiz LUCIA kimlik kodu, doğum yılı ve cinsiyetle gösterilir. Bant seri numarası ve not girildikten sonra telefon ya da tablet banda yaklaştırılır ve ölçüm NFC (NFC-V, ISO 15693) ile okunur. Ölçüm süresi ekranda izlenir; sonuçlar kaydedildiğinde LUCIA Sağlık Veri Platformu'na otomatik yüklenir ve farklı ülkelerdeki klinik merkezlerden gelen verilerle birlikte yetkili araştırmacıların analizine açılır. Bant, klinik çalışmanın hassas tarama ve tanı aşamalarında kullanılmaktadır.

Her iki uygulama da farklı ekran boyutlarına uyumlu (responsive) tasarlanır ve hastalar ve klinisyenlerle birlikte tasarım (co-design) yöntemiyle geliştirilir.

Veri alma, entegrasyon ve uyumlaştırma

LUCIA'da veriler dört ülkedeki klinik merkezlerden, mobil uygulamalardan, giyilebilir cihazlardan ve araştırma cihazlarından gelir; her kaynağın biçimi ve ölçüm yöntemi farklıdır. Emoda, bu verilerin alınmasına, LUCIA Sağlık Veri Platformu'nda birleştirilmesine ve ortak bir yapıya getirilerek (uyumlaştırma) birlikte analiz edilebilir hale gelmesine katkı sağlar. Mobil uygulamalarla alınan ölçümler de bu akış üzerinden platforma otomatik aktarılır.

Coğrafi referanslı hasta kohortlarının katmanlaştırılması ve görselleştirilmesi

Projenin dış risk faktörleri ekseni (kentsel çevre, trafik, iklim ve sosyo-ekonomik koşullar) katılımcıların yaşadığı yerle doğrudan ilişkilidir. Emoda, hasta kohortlarının coğrafi konuma göre katmanlaştırılması (gruplara ayrılması) ve bu grupların harita ve grafiklerle görselleştirilmesi çalışmalarına katkı sağlar. Böylece araştırmacılar çevresel etkenlerle akciğer kanseri riski arasındaki ilişkiyi bölge bazında inceleyebilir.

Risk faktörlerinin yapay zeka ile modellenmesi

LUCIA'da kişisel, çevresel ve biyolojik veriler birlikte değerlendirilerek yeni risk faktörleri aranır ve projeye özgü bir LUCIA risk tahmin modeli geliştirilir. Emoda, mobil uygulamalar ve veri platformundan gelen verilerle akciğer kanseri risk faktörlerinin yapay zeka yöntemleriyle modellenmesi çalışmalarına katkı sağlar.

Kullanılan teknolojiler ve ilgili hizmetlerimiz

• Mobil uygulama geliştirme: hasta ve klinisyen uygulamaları
• IoT ve cihaz entegrasyonu: giyilebilir sensör teknolojileri ve cihaz verilerinin toplanması
• Entegrasyon çözümleri: veri alma, entegrasyon ve uyumlaştırma
• Yapay zeka çözümleri: risk faktörlerinin modellenmesi ve kohort analizi
• Klinik karar destek sistemleri: klinik veriye dayalı karar desteği

Konsorsiyum

Konsorsiyumdaki kuruluşlar:

• Emoda Yazılım (Türkiye)
• Technion – Israel Institute of Technology (İsrail)
• Deutsches Krebsforschungszentrum (DKFZ) (Almanya)
• Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg (Almanya)
• Institute for Research in Biomedicine (IRB Barcelona) (İspanya)
• Fundación Vicomtech (İspanya)
• Universidad Politécnica de Madrid (İspanya)
• Bilbomática (İspanya)
• Servicio Andaluz de Salud (İspanya)
• FISEVI – Fundación para la Gestión de la Investigación en Salud de Sevilla (İspanya)
• Instituto de Investigación Sanitaria Biobizkaia (İspanya)
• Osakidetza – Servicio Vasco de Salud (İspanya)
• Centro Nacional de Análisis Genómico (CNAG) (İspanya)
• University of Latvia (Letonya)
• CHU de Liège (Belçika)
• Timelex (Belçika)
• HOPE – European Hospital and Healthcare Federation (Belçika)
• Yaghma B.V. (Hollanda)
• DEXAI – Etica Artificiale (İtalya)
• Nanose Medical (İsrail)
• Pronat Medical (İsrail)
• Ulster University (Birleşik Krallık)

Projeden seçili yayınlar

• Frick C, Hallsson LR, Siebert U, Bhardwaj M, Schöttker B, Brenner H. Risk-Adapted Lung Cancer Screening Starting Ages for Former Smokers. JAMA Network Open, 2025;8(12):e2551281.
• Qu D, Haick H. Nanomaterial-enabled volatilomic systems for portable health diagnostics. MRS Bulletin, 2025.
• Universidad Politécnica de Madrid. MetaPath2Vec in LUCIA: Lung Cancer Risk Factor Discovery through Heterogeneous Graphs. LUCIA, 2026.
• LUCIA Consortium. D6.13 Policy brief: recommendations from the “Understanding” cluster meeting (M36). LUCIA, 2025.

Projenin tüm yayınları ve raporları: LUCIA yayınlar sayfası.

Kaynaklar

• LUCIA resmi proje sitesi
• LUCIA sitesinde Emoda ortak sayfası