PERSIST: Kanser Sonrası Bakım için Yapay Zekâ Destekli Klinik Karar Destek Sistemi

Son güncelleme: 28 Ekim 2026 · Hazırlayan: Emoda Yazılım

PERSIST (Patients-centered SurvivorShIp care plan after Cancer treatments based on Big Data and Artificial Intelligence technologies), kanser tedavisini tamamlamış kişilerin takibini iyileştirmek için büyük veri ve yapay zekâ kullanan, Avrupa Birliği Horizon 2020 programı kapsamında 1 Ocak 2020 – 28 Şubat 2023 tarihleri arasında yürütülmüş bir araştırma projesidir. Proje meme ve kolorektal kanser sonrası dönemi ele aldı ve dört Avrupa hastanesinde 166 hastayla klinik çalışma yaptı. Emoda Yazılım, projenin klinik karar destek sistemi (KKDS) iş paketine liderlik etti; hastaların kullandığı mobil sağlık (mHealth) uygulamasını ve klinisyenlerin kullandığı mClinician web ve mobil uygulamasını geliştirdi.

Proje künyesi

PERSIST nedir?

Kanser tedavisindeki ilerlemeler sayesinde kanseri atlatan kişilerin sayısı her yıl artıyor. Ancak bu kişilerin tedavi sonrası takibi; uzun vadeli yan etkiler, nüks riski, ruh hali, yaşam tarzı ve işe dönüş gibi pek çok konuyu kapsıyor ve sağlık sistemleri bu takibe henüz tam hazır değil. PERSIST, kanserden kurtulanların bakımını iyileştirmek için açık ve birlikte çalışabilir bir dijital ekosistem geliştirdi.

Ekosistem üç ana parçadan oluşur:

1. Büyük veri platformu: hastane elektronik sağlık kayıtlarını, hasta uygulamasından gelen verileri ve laboratuvar sonuçlarını FHIR standardıyla bir araya getirir.
2. Mobil sağlık uygulaması (mHealth): akıllı bileklik, anketler, video günlük ve duygu durumu bildirimiyle hastadan düzenli ve objektif veri toplar.
3. Klinik karar destek sistemi: bu verileri klinik kılavuzlar ve büyük veriden öğrenilen tahmin modelleriyle değerlendirir; klinisyene nüks ve ek hastalık riski için uyarı ve öneri sunar.

Proje ayrıca kanser hastalarının izleminde sıvı biyopsi (dolaşımdaki tümör hücresi, CTC) kullanımına kanıt sağlamayı ve hastaların tanımlanma riskini azaltan anonimleştirme yöntemlerini geliştirmeyi hedefledi.

Neden önemli?

Hayatta kalım bakım planı (survivorship care plan), tedavisi biten kanser hastasının sonraki yıllarda hangi kontrollerden geçeceğini, hangi belirtilere dikkat edeceğini ve yaşam tarzı önerilerini içeren kişisel takip planıdır. PERSIST bu planın ilk kez gerçek zamanlı hasta verisi ve geçmiş hastane verisiyle birlikte, daha sık ve daha kişisel güncellenebilmesini amaçladı. Projenin hedeflediği sonuçlar:

• Hastalar için öz yeterliliğin ve bakımdan memnuniyetin artması, psikolojik stresin azalması, işe dönüşün kolaylaşması
• Klinisyenler için büyük veriden üretilen tahmin modelleriyle daha etkili takip ve tedavi kararları
• Sağlık kurumları için yan etkileri zamanında yakalamaya ve ikincil hastalıkları önlemeye yönelik daha iyi kanıt
• Uzun vadede kanser sonrası bakımın sosyoekonomik yükünün azalması

Klinik çalışma ve sonuçlar

PERSIST sistemi, Letonya (Letonya Üniversitesi), Slovenya (Maribor Üniversite Klinik Merkezi), Belçika (Liège Üniversite Hastanesi) ve İspanya'da (Galiçya Sağlık Servisi, SERGAS) eş zamanlı yürütülen çok merkezli bir klinik çalışmada denendi. Mart 2023 tarihli klinik doğrulama raporuna göre:

• Çalışmaya 166 hasta katıldı: 85 meme kanseri, 81 kolorektal kanser; yaş ortalaması 55.
• Hastalar mobil uygulamayı ve akıllı bilekliği kullandı; adım, nabız ve tansiyon verisi, anketler, video günlük ve duygu durumu bildirimleri toplandı. Uygulama Letonca, Rusça, Slovence, İspanyolca ve Fransızca kullanıldı.
• Klinisyenler hastaları web ve mobil klinisyen uygulaması (mClinician) üzerinden izledi; karar destek sisteminin risk uyarılarını ve önerilerini gördü.
• Her hastanede hasta ve klinisyen atölyeleriyle sistem birlikte tasarlandı (co-creation) ve kullanılabilirlik değerlendirildi.

Raporun önerileri arasında laboratuvar ve sağlık kaydı verilerinin platforma otomatik ve günlük aktarılması, hastalara anket hatırlatmaları gönderilmesi ve sistemin özellikle çok sayıda hastayı takip eden aile hekimliği gibi alanlarda da kullanılabileceği yer alıyor.

Emoda'nın PERSIST projesindeki rolü

Emoda, projede klinik karar destek sistemi iş paketinin (WP5 – Decision support system at the point of care) lideriydi; hasta ve klinisyen tarafındaki uygulamaları geliştirdi:

• Karar destek sisteminin gereksinimleri, tasarımı, geliştirilmesi, entegrasyonu ve değerlendirilmesi
• Kural tabanlı çıkarım motoru ve risk değerlendirme servisleri
• Hastalardan veri toplayan PERSIST mobil sağlık uygulaması
• Klinisyenlerin hastaları izlediği mClinician web ve mobil uygulaması
• PERSIST çerçevesinin teknik tanımına ve projenin tanıtım faaliyetlerine katkı

Klinik karar destek sistemi

Karar destek sistemi; bilgi tabanı, çıkarım motoru, kullanıcı arayüzü, veri alımı, risk değerlendirme ve uyarı mekanizmasından oluşur. Bilgi tabanı klinik kılavuzlar (NCCN), bilimsel literatür, uzman bilgisi ve projede yapılan kohort ve hasta yörüngesi (trajectory) analizlerinin sonuçlarıyla kuruldu. Çıkarım motoru, hastanın geçmiş verisini, anket cevaplarını ve yaşam alışkanlıklarını bu bilgiyle değerlendirerek üç risk servisi sunar:

• Meme kanseri nüks riski değerlendirmesi
• Kolon kanseri nüks riski değerlendirmesi
• Kardiyovasküler hastalık riski: kanser tedavileri kalp yetmezliği riskini artırabildiği için kanserden kurtulanlarda ayrıca izlenir.

Risk koşulu oluştuğunda sistem klinisyen uygulamasına uyarı ve öneri gönderir; klinisyen hasta profilini açıp gerekli kontrolü planlayabilir veya hastayı kardiyoloji, psikoloji gibi ilgili birime yönlendirebilir.

Mobil sağlık uygulaması

Android tabanlı PERSIST mobil uygulaması, hastanın günlük sağlık durumunu takip eder ve klinisyenle ana iletişim kanalı olarak çalışır. Uygulama akıllı bileklikten adım, nabız ve tansiyon verisini alır; anketler, video günlük ve duygu durumu bildirimleriyle hasta tarafından bildirilen sonuçları (PROM/PREM) toplar ve verileri FHIR standardında platforma iletir.

Klinisyen uygulaması (mClinician)

mClinician, klinisyenlerin PERSIST sistemini kullandığı web ve mobil uygulamadır. Klinisyen hasta verisini yapılandırılmış biçimde girer ve bu veriler FHIR kaynağı olarak kaydedilir; mevcut kayıtlar görüntülenip düzenlenebilir. Uygulama, mobil sağlık uygulamasından gelen verilerle hastanın aktivitesini izlemeyi ve karar destek sisteminin uyarılarını ve önerilerini görmeyi sağlar.

Kimler için?

PERSIST'in sonuçları; kanser sonrası takip programı kuran onkoloji klinikleri ve hastaneler, hayatta kalım bakım planlarını dijitalleştirmek isteyen sağlık kurumları, meme ve kolorektal kanser nüks riski üzerine çalışan araştırmacılar ve klinik karar destek ya da uzaktan hasta izlem sistemi geliştiren sağlık bilişimi ekipleri için yol gösterici niteliktedir.

İlgili hizmetlerimiz ve içerikler

• Klinik karar destek sistemi geliştirme: kılavuz tabanlı ve yapay zekâ destekli KKDS
• Mobil uygulama geliştirme: hasta takip ve mobil sağlık uygulamaları
• Yapay zekâ çözümleri: tahmin modelleri ve veri analitiği
• E-sağlık çözümleri: uzaktan izlem ve sağlık verisi entegrasyonu
• Klinik karar destek sistemi nedir?: rehber yazı
• Kohort analizi nedir?: rehber yazı
• Trajektör (yörünge) analizi nedir?: rehber yazı

Konsorsiyum

Projede 10 ülkeden 14 ortak yer aldı:

• Gradiant – Fundación Centro Tecnolóxico de Telecomunicacións de Galicia (koordinatör) (İspanya)
• RubyNanomed (Portekiz)
• Symptoma (Avusturya)
• Emoda Yazılım (Türkiye)
• DH Healthcare Provider Software Spain (İspanya)
• DXC Technology Servicios España (İspanya)
• Univerzitetni klinični center Maribor (Slovenya)
• Servizo Galego de Saúde (SERGAS) (İspanya)
• Univerza v Mariboru (Slovenya)
• Centre Hospitalier Universitaire de Liège (Belçika)
• Cyberethics Lab (İtalya)
• Latvijas Universitāte (Letonya)
• HES-SO – Haute École Spécialisée de Suisse Occidentale (İsviçre)
• National Patients' Organisation (Bulgaristan)

Bağlı üçüncü taraflar (İspanya): iSOFT Sanidad, Fundación Pública Galega de Investigación Biomédica Galicia Sur, Enterprise Solutions Consultoría y Aplicaciones.

Seçili yayınlar

• PERSIST: a multicenter study protocol to evaluate efficacy of digital tools supporting cancer survivors (2021). DOI: 10.1186/s12911-021-01603-w
• CASIDE: A data model for interoperable cancer survivorship information based on FHIR (2021). DOI: 10.1016/j.jbi.2021.103953
• PERSIST Sensing Network: A Multimodal Sensing Network Architecture for Collection of Patient-Generated Health Data in the Clinical Workflow (2021). DOI: 10.1109/iceccme52200.2021.9591125
• Multilingual conversational systems to drive the collection of patient-reported outcomes and integration into clinical workflows (2021). DOI: 10.3390/sym13071187
• Cohort and Trajectory Analysis in Multi-Agent Support Systems for Cancer Survivors (2021). DOI: 10.1007/s10916-021-01770-3
• Language, speech, and facial expression features for artificial intelligence–based detection of cancer survivors' depression: scoping meta-review (2021). DOI: 10.2196/30439

Projenin tüm yayınları ve herkese açık raporları proje sitesinde ve rapor sayfasında yer alıyor.

Kaynaklar

• PERSIST resmi web sitesi
• PERSIST sitesinde Emoda ortak sayfası