CLARITY-PD: Hava Kirliliği, Pestisitler ve Ağır Metallerin Parkinson Hastalığıyla Nedensel İlişkisi

Son güncelleme: 2 Kasım 2026 · Hazırlayan: Emoda Yazılım

CLARITY-PD (Causal Links of Air Pollution, Pesticides, and Heavy Metals in Parkinson's Disease), hava kirliliği, pestisitler ve ağır metallere maruz kalmanın Parkinson hastalığının ortaya çıkışı ve ilerlemesiyle nedensel ilişkisini araştıran bir Ufuk Avrupa (Horizon Europe) projesidir. Proje, rekabetin çok yüksek olduğu iki aşamalı çağrıda Avrupa Komisyonu tarafından finanse edilmek üzere seçilmiştir. 20 ortaklı konsorsiyumda Türkiye'den tek ortak olan Emoda Yazılım, açıklanabilir nedensel yapay zeka, klinisyenler için klinik karar destek sistemi (KKDS) ve hastalar ile vatandaşlar için mobil uygulama alanlarında görev alır. Proje 1 Ocak 2027'de başlar ve 60 ay sürer.

Proje künyesi

CLARITY-PD projesi neyi araştırıyor?

Parkinson hastalığının nedenleri yalnızca genetikle açıklanamıyor; çevresel risk faktörlerinin payı giderek daha fazla araştırılıyor. CLARITY-PD üç maruziyet grubuna odaklanır:

• Hava kirliliği
• Pestisitler (tarım ilaçları)
• Ağır metaller

Proje, bu maruziyetlerin Parkinson hastalığının gelişimi ve ilerlemesindeki rolünü netleştirmeyi ve önlenebilir risk faktörleri hakkında somut kanıt üretmeyi amaçlar. Bunun için biyobelirteç araştırmalarını, yapay zeka destekli risk modellerini ve sensörlerle maruziyet ölçümünü bir araya getirir; bulgular birden fazla ülkede yürütülecek ileriye dönük (prospektif) bir kohort çalışmasında doğrulanır.

Ekspozom nedir?

Ekspozom (exposome), bir insanın yaşamı boyunca maruz kaldığı tüm çevresel etkenlerin (hava, su, besin, kimyasallar, yaşam tarzı) toplamıdır. CLARITY-PD, Parkinson risk faktörlerini tek tek değil, bu ekspozom çerçevesinde birlikte inceler.

Proje sonunda neler ortaya çıkacak?

• Çevresel maruziyet ile Parkinson hastalığı arasındaki ilişkiye dair kanıt
• Kişiye özel risk ve hastalık ilerlemesini tahmin eden, kararını açıklayabilen yapay zeka modelleri
• Hekimler için klinik karar destek sistemi
• Vatandaşların çevresel maruziyetlerini anlamasına ve azaltmasına yardımcı olan mobil uygulama
• Önlemeye yönelik sağlık politikası önerileri

Emoda'nın rolü

Emoda, projede hassas önleme araçları, yönetişim, klinik fayda ve politika aktarımı iş paketinin lideridir ve araştırma sonuçlarını hekimlerin ve vatandaşların kullanabileceği yazılımlara dönüştürür. Genel olarak şu alanlarda görev alır:

• Klinik karar destek sistemi ve vatandaş uygulaması: geliştirilmesine ve klinik ortamlarda pilot uygulamasına liderlik
• Açıklanabilir nedensel yapay zeka: risk modellerinin geliştirilmesine katkı ve dijital platforma entegrasyonu
• Veri altyapısı: çevresel maruziyet verilerinin proje veri altyapısına bağlanması
• Kohort çalışması: klinik merkezlerde kullanılacak dijital araçların ve veri akışının hazırlanması
• Yaşam laboratuvarları (Living Labs): kullanıcı geri bildirimlerinin yazılıma yansıtılması
• Proje yönetimi, veri yönetimi ve yaygınlaştırma çalışmalarına katkı

Emoda bu projeye, PERSIST ve akut zehirlenmeler için geliştirdiği klinik karar destek sistemlerindeki ve LUCIA projesindeki mobil sağlık deneyimini taşır.

Kimler için?

• Nörologlar ve klinisyenler: Parkinson riskini çevresel maruziyetle birlikte değerlendirmek için.
• Vatandaşlar ve hastalar: önlenebilir maruziyetleri tanımak ve azaltmak için.
• Araştırmacılar: ekspozom, biyobelirteç ve yapay zeka çalışmaları için.
• Sağlık politikası yapıcıları: kanıta dayalı önleme politikaları için.

İlgili hizmetlerimiz

• Klinik karar destek sistemi geliştirme
• Yapay zeka çözümleri
• Mobil uygulama geliştirme

Konsorsiyum

CLARITY-PD, 20 ortaklı bir konsorsiyum tarafından yürütülür. Ortak listesi ve proje web sitesi, proje başladığında bu sayfaya eklenecektir.